tin nổi bật

  • " Ngủ dậy muộn thì phí mất cả một ngày, ở tuổi thanh niên mà không học thì phí mất cả một đời.
    Ngạn ngữ Trung Quốc "
  • " Giáo dục là vũ khí mạnh nhất mà người ta có thể sử dụng để thay đổi cả thế giới.
    N. Mandela "
  • " Bộ lông làm đẹp con công, học vấn làm đẹp con người.
    Ngạn ngữ Nga "
  • " Mỗi buổi sáng, chúng ta có hai sự lựa chọn: Tiếp tục ngủ với ước mơ của mình hoặc là thức dậy và theo đuổi giấc mơ. Còn bạn? Bạn chọn điều gì?
    "
  • " Để cải thiện cần phải thay đổi. Để được hoàn hảo cần phải thay đổi thường xuyên.
    Willson Churchill "
  • " Bạn bước vào thế giới này chẳng có gì, và mục đích cuộc đời chính là làm nên được điều gì đó từ hai bàn tay trắng.
    Henry Louis Mencken "
  • " Cuộc sống là một chuỗi bài học mà bạn cần phải sống mới hiểu được.
    Helen Keller "
  • " Học để biết - Học để làm - Học để cùng chung sống - Học để tự khẳng định.
    UNESCO "
  • " Người chuyên nghiệp là người có thể hoàn thành công việc của mình một cách tốt nhất ngay cả khi anh ta không cảm thấy muốn làm việc đó.
    Alitxte Cux "
  • " Sẽ không có sự nghiệp lớn nếu không có thử thách lớn.
    Vontaire "
  • " Những cây mạnh nhất, cao nhất mọc trên những mảnh đất cằn cỗi nhất.
    J. Holan "
  • " Không có con đường nào dài quá đối với kẻ bước đi thong thả, không vội vàng. Không có cái lợi nào xa xôi quá đối với những kẻ kiên nhẫn làm việc
    La Bruyere "
  • " Tài năng được nuôi dưỡng trong cô đơn, còn chí khí được tạo bởi những cơn sóng dữ của giông bão cuộc đời.
    W. Goethe "

Em học Lịch sử

Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan (1044–1117)


  Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan (1044–1117) là vợ vua Lý     Thánh Tông, mẹ Hoàng thái tử Lý Càn Đức tức vua     Lý Nhân Tông trong lịch sử Việt Nam. Cùng với sự     trợ giúp của Lý Thường Kiệt, Bà đã có rất nhiều đóng   góp tích cực vào cơ nghiệp của nhà Lý; nỗi bật qua     hai lần nhiếp chính, 2 cuộc chiến tranh với nhà Tống   (1075 và 1077) và chăm lo đến việc mở mang dân trí,   thi cử học hành.

 

 Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan - có thuyết cho rằngtên thật  của bà là Lê Thị Yến Loan - là một cô gái hái dâu,chăn  tằm ở ngoại thành Thăng Long thời Lý. ỷ Lan rađời ở  làng Thổ Lỗi (làng Sủi sau đổi là Siêu Loại, nay là  xãDương Xá, huyện Gia Lâm - Hà Nội) - năm nào  không rõ,sử sách chỉ ghi lờ mờ: bà mất ở kinh thành  Thăng Long vàonăm 1117 - trên dưới 70 tuổi - thời Lý  Nhân Tông. Sách Mộngkhê bút đàm của Thẩm Hoạt  có chép "Nhật Tôn (tức LýThánh Tông) mất, Càn  Đức (Lý Nhân Tông) lên, dùng quan là LýThượng Cát (Lý Thường Kiệt) và mẹ là thái phi Lê Thị Yến Loancùng coi việc nước".

Câu chuyện Yến Loan vào cung vua Lý, đó là một giai thoại người người đều nghe, đều biết.

Thuở ấy vào năm Quý Mão (1063) Lý Thánh Tông đã đến bốn mươituổi. Vua chưa có con trai để truyền ngôi báu, đêm ngàytriều thần lo ngại. Vua bèn thân hành đi cầu tự khắp cácchùa chiền, miếu mạo nhưng không hiệu nghiệm, Lý Thánh Tônglo lắng cho triều đình nhà Lý và xã tắc Đại Việt. Mộtsớm mùa xuân, vua về viếng thăm chùa Dâu (tổng Dươngquang phủ Thuận Thành) dân làng mở hội nghênh giá. Thánh Tônghoàng đế cùng hòa vào dân chúng trong hội làng đông vui. Traigái, già trẻ các làng đều ra rước vua. Đoàn xa giá củavua đi đến đâu, các làng lân cận nô nức, đổ xô về phía ấy.Duy chỉ cô thôn nữ xinh đẹp của làng Sủi vẫn điềmnhiên hái dâu, xem việc ngự giá của vua không có quan hệ gìđến mình. Cô gái vẫn miệt mài bên bãi dâu, mặc cho đoànngự diễu qua. Lý Thánh Tông lấy làm lạ, bèn cho đòi ngườicon gái có vẻ "kiêu căng" đang đứng bên nương dâu kề gốclan ấy đến trước kiệu rồng để hỏi. Cô gái ung dung nhẹnhàng tới quỳ tâu: Thiếp là con nhà nghèo hèn, phải làmlụng đầu tắt mặt tối, phụng dưỡng cha mẹ có đâu dám mongđi xem rước và nhìn mặt rồng".

Vua thấy cô gái ăn mặcquê mùa, nhưng cử chỉ đoan trang dịu dàng, lời lờiphong nhã, đối đáp phân minh, lễ nghĩa khác hẳn những ngườicon gái mà vua đã từng gặp. Vua yêu vì sắc, trọng vìnết, nên cho cô gái theo long giá về kinh đô. Cô gái làng quêđược đón về cung vua ấy là Yến Cô Nương xinh đẹp,nết na của làng Siêu-Loại (Sủi). Nhưng Lý Thánh Tông là ôngvua chăm việc nước, luôn luôn thân chinh dẹp giặc. Vua ít nhànrỗi để ngự tới cung ỷ Lan. Đương lúc cung ỷ Lanvắng tiếng đàn, tiếng sáo, thì bỗng một hôm sau khi Thánh Tôngđi trảy hội chùa Thổ Lỗi, cung ỷ Lan lại nhộn nhịphơn xưa. Yến Cô Nương nhờ "thông minh vốn sẵn tưtrời" được học tập, trau dồi đã trở thành một cung phi "nổidanh tài sắc một thời" kinh sử làu thông, văn chươnguyên bác. Lý Thánh Tông đem lòng yêu mến, phong làm ỷ Lan phunhân, lấy tên cung ỷ Lan và cũng có ý kỷ niệm cô gái đứngtựa bên gốc lan, khi tuân lệnh đến bệ kiến buổi đầu ởlàng Sủi (Siêu Loại).

Sau đó (1066), ỷ Lan sinh hạđược một hoàng tử lấy tên là Kiền Đức. Kiền Đức tráncao, tay dài quá gối, thông minh, tuấn tú, vua càng yêu dấuhơn, Yến Loan được tôn là ỷ Lan nguyên phi - đứngđầu các cung phi, sau thái hậu; con trai được lập làm thái tử.

Năm Kỷ Dậu (1069), Lý Thánh Tông thân chinh đi đánh giặcngoại xâm. Trong khi vua cùng Lý Thường Kiệt ở ngoài biêncương, ỷ Lan nguyên phi đảm đang, chăm lo quốc sự,trị nước điều khiển có kỷ cương khiến thần dân thánphục, cõi nước được yên vui. Lý Thánh Tông từ ngoài biên ảiđánh trận lâu ngày không thắng, chán nản rút quân quayvề. Về chưa đến nơi, nghe dân chúng Châu Cư Liên (Tiên Lữ,Hải Hưng) ca ngợi nguyên phi ỷ Lan ở nhà trị nướcrất giỏi, lòng dân cảm hóa, được suy tôn là bà Quan Âm, vuaThánh Tông tự trách mình: "Nguyên phi là đàn bà còn làm đượcnhư thế, ta là đàn ông há thua sao! Vua lại tiếp tụctrở ra đánh giặc, lần này thắng trận. Năm đó, mùa hạ vua đemquân về ca khúc khải hoàn, đại xá cho thiên hạ, giảmthuế khóa, phát tiền lụa, thóc cho dân nghèo. ỷ Lan rất nhântừ dạy con ngoan, đào tạo con trở thành một nhà vua anhminh sau này; lại lo cho dân giàu nước mạnh, yêu thươngnhân dân được mọi người kính phục.

Năm Nhâm Tý (1072)tháng giêng mùa xuân, Lý Thánh Tông mất ở điện Hội Tiên.Hoàng thái tử Kiền Đức lên ngôi vua, tức vua Lý NhânTông. Khi ấy vua mới lên bảy, tôn mẹ là ỷ Lan nguyên phi lênlàm Linh Nhân hoàng thái hậu. ỷ Lan vừa giúp coi triều chính,vừa làm nhiệm vụ bà mẹ dạy dỗ con. Trong khi vua cònthơ ấu, ỷ Lan điều khiển cả quốc gia, cùng tể tướng LýThường Kiệt chủ trương đánh quân Tống xâm lược. Hai lầnquân Tống đến (1075, 1077) vua Lý Nhân Tông chưa quá 10 tuổi, ỷLan đã cùng Thái sư Lý Đạo Thành lo việc binh lươngchuyển ra tiền tuyến. Trong lúc Tổ quốc lâm nguy ỷ Lanđã cùng Lý Thường Kiệt giữ vững giang sơn, xã tắc; công ấyđời sau còn nhắc mãi.

ỷ Lan xuất thân là một thônnữ, nên hiểu thấu những khổ đau của người phụ nữnông dân vì nghèo khổ phải đem thân gán nợ cho nhà giàu, bàcho xuất của trong kho chuộc về, và xây dựng chồng conhạnh phúc cho họ. Về việc này Ngô Sĩ Liên đã có lời bàn:"Con gái nghèo đến nỗi phải đợ mình làm mướn, contrai nghèo đến nỗi không vợ đó là cùng dân của thiên hạ. Tháihậu (tức ỷ Lan) đổi mệnh cho họ cũng là việc nhânchính vậy!". ỷ Lan không những sửa sang việc quốc chính, tăngcường quân đội, bố phòng, chăm lo việc mở mang dântrí, việc thi cử học hành và còn ban hành nhiều điều ích quốclợi dân. ỷ Lan còn khuyên vua làm điều thiện, trịđiều ác. Bà hiểu những gian nan của nông dân khi việc nôngtrang cày bừa không có trâu cày. ỷ Lan bảo vua phạt tộinặng những kẻ trộm trâu và giết trâu bừa bãi; có lần bà đãnói với vua: "Gần đây người kinh thành và làng ấpđã có kẻ trốn đi chuyên nghề trộm trâu. Nông dân cùng quẫn.Mấy nhà phải cày chung một trâu. Trước đây, ta đãtừng mách việc ấy, và nhà nước đã ra lệnh cấm. Nhưng nay việcgiết trâu lại có nhiều hơn trước". Nhân Tông bèn ralệnh phạt rất nặng những người trộm và giết trâu, phạt cảvợ con và hàng xóm vì tội không tố giác.

Sống trong lầuson, gác tía mà lúc nào ỷ Lan cũng không quên đến người nghèo,ỷ Lan vẫn chăm sóc đến đời sống cùng cực của nôngdân lao động. Cũng như Lý Thánh Tông, ỷ Lan thường phát chẩnthóc lúa cho kẻ nghèo. Bà sùng đạo Phật, ưa làm việctừ thiện lập nhiều đình chùa.

Bà thường lui tới cácđình chùa, trao đổi với các tăng ni thuyết giáo đạoPhật. Năm 1096, bà bày cỗ chay ở chùa Khai Quốc (tức sau làchùa Trấn Quốc ở Thăng Long) thết các sư. Tiệc xong, bà ngồikê cứu đạo Phật với các vị sư già học rộng. Bà hỏivề nguồn gốc đạo Phật ở các nước và ở ta. Bà có ócphán đoán đòi hỏi các sư "nói có sách mách có chứng". Chínhnhờ câu chuyện giữa bà và các vị sư thời Lý (sáchThiên uyển tập anh ngữ lục đời Trần còn ghi lại tường tậnchuyện này), mà đến nay ta còn biết gốc tích sựtruyền bá đạo Phật vào nước ta. Có lần bà đến chùa Phổ Minh(Từ Liêm) tranh luận với sư Thông Biến về những điềucủa Phật giáo. Bà cũng có làm những bài kinh, có câu kệ còntruyền lại đến ngày nay:

Sắc là không, không tức sắc
Không là sắc, sắc tức không
Sắc? Không? thôi mặc cả,
Mới thấu được chân tông (*)

Là một nữ nông dân nghèo, được hưởng phú quý vinh hoa, bà vẫncho là điều "sắc sắc, không không", đó là phù vân...Bà là một người phụ nữ vương giả, ngọc ngà vàng son khônglàm vẩn đục tâm hồn bà, cũng là một phụ nữ hiếm cótrong lịch sử nghìn năm trước.

Ngày 25 tháng 7 năm Đinh Dậu,Hội tường đại khánh năm thứ 8 (1117) đời Lý NhânTông, bà mất, được hỏa táng, dâng thụy là Phù Thánh Linh NhânHoàng thái hậu, mai táng ở Thọ Lăng phủ Thiên Đức.Hiện nay còn miếu thờ bà ở hai xã Cẩm Đới và Cẩm Cầu huyện GiaLộc, tỉnh Hải Dương.


Nguồn: http://vinhanonline.com

Người sưu tầm: Hoàng Thị Xoan-Công ty DOME Việt Nam

TIN LIÊN QUAN



sự kiên nổi bật

Thông báo nghỉ lễ Chào mừng ngày Quốc khánh 2/9.

Để Cán bộ, giáo viên của Trung tâm có thể chủ động trong việc sắp xếp kế hoạch cho kỳ nghỉ lễ Chào mừng Quốc khánh 2/9. Trung tâm phát triển tài năng DOME xin thông báo lịch nghỉ lễ.

cảm nhận của học viên

Ngày 20/11: Những bài văn xúc động viết về thầy cô, giáo

Những bài viết đầy xúc động và chan chứa yêu thương như một lời tri ân của các em học sinh gửi đến các thầy cô giáo nhân ngày nhà giáo Việt Nam 20/11.